Анлайн-дадатак да газеты
"Народная Воля"

9:27 29 мая 2017
10
Памер шрыфта

Кіраўнік аналітычнага цэнтра «Стратэгія» Леанід Заіка, эканаміст па прафесіі, бязлітасна і востра крытыкуе беларускі ўрад. Але крытыкаваць заўсёды прасцей, чым нешта канкрэтна рабіць.

Ці прапаноўвалі Заіку працу ва ўрадзе? І калі б такая прапанова паступіла, прыняў бы ён яе ці не?

– Вядома, прапаноўвалі, – усміхаецца Леанід Фёдаравіч. – І не раз. Яшчэ ў 1994 годзе мяне запрашалі заняць высокую пасаду ў Адміністрацыі прэзідэнта. Ведаеце, як было раней: пры губернатарах сядзелі разумныя навукоўцы-яўрэі… Але я адмовіўся.

Пазней давялося працаваць з беларускімі чыноўнікамі, займаўся з імі па праграмах Сусветнага банка. І мае вучні, дарэчы, потым займалі пасады ва ўрадзе. Была і іншая вельмі спакуслівая прапанова – пасада вышэйшая, чым нават ва ўрадзе. Але зноў адмовіўся. Я – сістэмны навуковец і лічу, што асобныя нават творчыя і вельмі разумныя людзі нічога не вырашаюць. Гэта як у матэматыцы: калі любую лічбу памножыць на нуль, вынікам будзе нуль. Прыходзіць ва ўрад трэба камандай. А сёння, калі нават увесці ў беларускі Савет міністраў шэсць нобелеўскіх лаўрэатаў, сітуацыю гэта не выправіць.

– Чаму? Шэсць чалавек – гэта ўжо каманда.

– Справа ў тым, што, акрамя каманды, у беларускім урадзе павінен прысутнічаць яшчэ адзін элемент – палітычная воля.

Я, напрыклад, даўно казаў: беларускі рубель трэба дэнамінаваць, закрэсліць не тры, а адразу чатыры нулі і ўвесці нармальны грашовы зварот. Але ведаеце, калі гэта зрабілі? Пасля таго, як я ў адным сваім каментарыі заявіў: «Уявіце сітуацыю: прыязджае Аляксандр Рыгоравіч у Крэмль, садзіцца піць каву і пытаецца ў Пуціна: «Пачым у цябе амерыканскі долар?» Той адказвае: «Як пачым? 60 рублёў». Пытаецца ў Назарбаева: «А ў цябе пачым?» «170 тэнге». «А ў мяне, – кажа Лукашэнка, – 2 рублі. Якую валюту будзем рабіць агульнай?!»

І гэта спрацавала. Дэнамінацыя прайшла.

– Выходзіць, да вашых рэкамендацый усё ж такі прыслухоўваюцца. А зараз нешта прапануеце ўраду?

– Зараз прапаную расійскім лідарам закрэсліць два нулі ў іх нацыянальнай валюце. Паглядзім, колькі ім спатрэбіцца часу, каб мяне пачулі.

– Працуеце з расіянамі?

– Вучоны ні з кім не супрацоўнічае.

– А за кошт чаго жыве?

– За кошт ідэй, якія прадае.

Я сыходжу з таго, што інтэлектуальны прадукт ва ўсім свеце каштуе дорага. Я валодаю трыма замежнымі мовамі, працую ў розных ВНУ за мяжой. Мне даводзілася выкладаць у Германіі, весці заняткі ў Маскоўскім універсітэце,  кіеўскім, ташкенцкім, Народным універсітэце Кітая. Я не чакаў, што мне нехта павысіць зарплату, а сам яе зарабляў. Першую палову жыцця чалавек працуе дзеля грошай. А другую палову – грошы працуюць на яго.

– Чаму за мяжой не засталіся?

– Там застаюцца слабакі, якія страцілі веру ў сябе. Мне і тут цікава жыць і працаваць.

– Леанід Фёдаравіч, беларускія структуры заказваюць вам нейкія праекты, прагнозы?

– А навошта? Яны ж усе разумныя… У нашым урадзе працуе 70 тысяч чалавек! Навошта столькі?! Вось зараз плануецца выязное пасяджэнне ўрада ў Оршы, мой савет прэзідэнту: пакінуць іх там усіх і ў Мінск не вяртаць…

Неяк былы кіраўнік Нацбанка Расіі, вядомы эканаміст Віктар Герашчанка заўважыў, што на месцы Набіулінай (цяперашні старшыня Цэнтральнага банка РФ. – М.Э.) ён бы папрасіў пісталет і застрэліўся. Малайчына! Смела ахарактарызаваў кампетэнцыю гэтай чыноўніцы. Я вось нікому з беларускага ўрада не прапаноўваў аналагічнага, а варта было б.

– Ну, не ўсё ж так дрэнна ў Беларусі. Вось, напрыклад, апошнія навіны: пасля візіту Аляксандра Лукашэнкі ў Кітай мы атрымаем і льготныя крэдыты, і мільённыя кітайскія інвестыцыі…

– А навошта нам гэтыя крэдыты? У нас і так ужо на кожнага беларуса прыпадае 4 тысячы долараў доўгу! Хочам, каб было больш, па 5 тысяч?!

Я лічу, што нам наогул не патрэбны кітайскія крэдыты. Беларусы павінны самі зарабляць грошы. Для гэтага трэба няшмат: не перашкаджаць людзям рабіць свой бізнес, не душыць ініцыятыву, не лезці ў справы прафесіяналаў. Лукашэнка, на мой погляд, пераняў няслушную тэарэтычную мадэль у амерыканцаў. А трэба было ўзяць японскую. У чым іх розніца? Амерыканская мадэль будуе развіццё бізнесу, вытворчасці пры дапамозе грошай. А японская зыходзіць з таго, што прадпрыемствы, бізнес, эканоміку развіваюць людзі, там стаўка робіцца на чалавека. Не грошы ўсё вырашаюць, а чалавек. Мне здаецца, у Беларусі таксама павінна быць эканоміка чалавечага капіталу, а не грошай. У гэтым, на мой погляд, яе будучыня.

– Леанід Фёдаравіч, як часта вашы прагнозы спраўджваліся?

– На пачатку 1990-х я сфармуляваў кропкі росту беларускай эканомікі: будаўніцтва, экспарт і сельская гаспадарка. І гэта ўвайшло ў праграму развіцця краіны. Напрыклад, я казаў, што кошт аднаго квадратнага метра жылля, якое будуецца, павінен быць роўным сярэдняй зарплаце па краіне. І нарэшце гэта ёсць у дакументах урада.

Не без майго, так бы мовіць, удзелу падаткі на аўтатранспарт уключылі ў кошт бензіну, але потым, на жаль, выключылі. Я казаў пра тое, што трэба пазбавіцца ад чатырох нулёў на рублях – пазбавіліся. Цяпер настойваю на неабходнасці пазбавіцца ад базавай велічыні, не варта прывязваць да яе разлікі. Пакуль гэта не зроблена, але думаю, што ўсё наперадзе. Мне, дарэчы, спатрэбілася 12 гадоў, каб пераканаць усіх у тым, што ў Беларусі павінен быць адзіны плоскі падатак – 10 працэнтаў незалежна ад узроўню даходаў. Зрабілі 13, але зрабілі ж.

А цяпер вы, Марыя, мне скажыце: што прапанаваў Кабякоў?

– Так адразу і не ўспомню.

– Таму што ён нічога не прапанаваў.

Кабякоў па прафесіі павінен будаваць самалёты, ён, магчыма, добры авіяканструктар, а самалёт пад назвай Беларусь, якім ён узяўся кіраваць, – добры, але ў ім няма матора.

– Хто, на ваш погляд, мог бы стаць паспяховым прэм’ер-міністрам Беларусі?

Аляксандр Лукашэнка. І я думаю, што гэта цалкам верагодны сцэнарый. Справа ў тым, што цяперашні ўрад Аляксандрам Рыгоравічам сфарміраваны  паводле прынцыпу Пітэра. Думаю, не трэба нагадваць, як гэты прынцып сфармуляваны: «У іерархічнай сістэме кожны індывід мае тэндэнцыю падняцца да ўзроўню сваёй некампетэнтнасці».

Таму мой наступны прагноз такі: Лукашэнка можа стаць прэм’ерам, а пост прэзідэнта скасуюць. І Аляксандр Рыгоравіч ўвойдзе ў гісторыю як першы і адзіны прэзідэнт Беларусі. Іншага такога не будзе.

Аўтар: Марыя Эйсмант 
Каб мець магчымасць прачытаць цікавыя і актуальныя артыкулы, купляйце PDF-версію газеты!
Хуткая аплата праз смс-сервіс

Чытайце таксама

Военный эксперт: Казарма — это не тюремная камера

Как искоренить «дедовщину», раскрепостить срочников и повысить престиж военной службы — семь шагов к реформированию армии от Андрея Поротникова.

Стало известно, какой на детском «Евровидении» выступит белоруска Хелена Мерааи

Прошла жеребьевка детского «Евровидения-2017» — представительница Беларуси Хеоена Мерааи выступит пятой.

Совет ЕС утвердил новые правила въезда в Шенгенскую зону

Евросоюз принял решение усилить контроль внешних границ Шенгенской зоны для граждан стран, не входящих в сообщество.