Як змянілася выхаванне дзяцей за апошнія 30 гадоў? Ці стала бацькам прасцей са з’яўленнем мультыварак, інтэрнэту і гуру псіхалогіі? Якіх памылак стараецца пазбягаць новае пакаленне? «Наша Ніна» папрасіла маладых мам і тат параўнаць цяперашнія падыходы ў выхаванні з тым, як расіцілі іх саміх.

Сённяшняе інтэрв’ю — з акцёрамі Купалаўскага тэатра Хрысцінай і Андрэем Дробышамі. Іх сыну Глебу тры гады. Гутарым пра ролю таты, мам-істэрычак, «зручных» дзяцей і выхаванне ва ўмовах, калі бацькі больш не жывуць разам.

Пра сваё дзяцінства, патрыярхат і дысцыпліну

Хрысціна: Канечне, правілы ў сям’і тады вельмі адрозніваліся. Мы былі вельмі самастойнымі. Бацькі шмат працавалі. Мама адпраўляла мяне адну ў дзіцячы садок, махала з акенца, а забіраў ужо брат, старэйшы на 5 гадоў.

Акцёры Купалаўскага тэатра Хрысціна і Андрэй Дробышы — пра тое, як разышліся, але выхоўваюць дзіця разам

Андрэй: У нашай сям’і быў патрыярхат. Абсалютны лідар — бацька, і ўсё, што ён кажа, павінна выконвацца безумоўна. Мы раслі ў строгасці (хоць і адчувалі, што нас моцна любяць). Калі недзе правініўся, то атрымліваў рамяня. У мяне бацька — вайсковы траўматолаг, а гэта дысцыпліна, абавязковы распарадак дня: пад’ём, зарадка, водныя працэдуры, сняданак. А яшчэ ў яго ўсё мусіла быць чыста, педантычна, дакладна.

Хрысціна: Затое ў цябе быў бонус.

Андрэй: Бацьку ў 1989-м адправілі служыць у Германію. Калі тут перабудова пачалася і людзі самі варылі джынсы і жавалі жуйку адну на траіх, то мы жылі ў шакаладзе: снікерсы, відзікі, плэеры. Мы заўсёды маглі сабе ўсё без праблем дазволіць.

Але ў мяне склалася ўражанне, што мы, дзеці, былі больш як прыдатак да агульнай паспяховай карціны жыцця для асяроддзя: (пастаўленым голасам) «Вось мая сям’я, гэта маё дзіця, паглядзі. Андрэй, скажы: кім ты хочаш стаць, калі вырасцеш?» І ты павінен завучаныя словы, думкі бацькоў выдаваць за свае.

Акцёры Купалаўскага тэатра Хрысціна і Андрэй Дробышы — пра тое, як разышліся, але выхоўваюць дзіця разам

«НН»: Бацькі ціснулі на вас пры выбары прафесіі, пары?

Хрысціна: Не. Хаця быў час, калі мама марыла, каб я займалася ў мастацкай школе, паступіла ў каледж імя Глебава, стала дызайнеркай. На той момант я яшчэ сама не вырашыла, чаго мне хочацца, і толькі перад самым паступленнем у каледж зразумела, што гэтага не хачу дакладна. Мама, канечне, з лёгкім болем, бо была затрачана частка сілаў, але прыняла маё рашэнне. У астатнім мне проста не перашкаджалі. Хочаш у актрысы? Ну і халера з табой, ідзі.

Андрэй: Канечне, ціск быў. Павінна была быць ідэальная карціна ва ўсім — ад адзнак у школе да астатніх знешніх атрыбутаў. Ты мусіў быць ва ўсім найлепшым. І калі ты атрымліваеш чацвёрку, значыць, ты недзе недапрацаваў — атрымліваеш рамяня і ідзеш працуеш.

Хрысціна: Такое адчуванне, што ў цябе там проста канцлагер быў (смяецца).

Акцёры Купалаўскага тэатра Хрысціна і Андрэй Дробышы — пра тое, як разышліся, але выхоўваюць дзіця разам

Андрэй: Бацька вельмі хацеў, каб я пайшоў па яго слядах. Стаў або стаматолагам, або траўматолагам. Але абавязкова доктарам, без пытанняў. Але з часам бацька стаў разумець, што мяне не вельмі цягне ў медыцыну. У нас дома было шмат кніг па медыцыне, я з дзяцінства глядзеў гэтыя карцінкі, і мне было вельмі непрыемна тое, што я там бачыў. І я гэта агучыў бацьку. Ён прыняў гэта з часам, але не пакідаў надзеі павярнуць мяне ў бок медыцыны.

Мяне пастаянна з некім зводзілі, кагосьці сваталі. І таму, калі я вырваўся ад бацькоў у Мінск, у акадэмію, тут ужо пачаў сваё жыццё.

Пра свабоду выбару, самастойнасць і ролю мужчыны ў сям’і

Хрысціна: З бацькоўскай сям’і я пераняла пэўную свабоду. Свае памылкі, свае шышкі, але гэта вельмі карысна.

Андрэй: Галоўнае ў выхаванні сына — забяспечыць яго максімальным клопатам і любоўю. Гэта не значыць, што мы яму ў дупу дзьмухаем. Я лічу, што наша задача — прывучаць яго да самастойнасці з ранняга дзяцінства. Ён сам павінен умець выбіраць і несці адказнасць за свой выбар.

Акцёры Купалаўскага тэатра Хрысціна і Андрэй Дробышы — пра тое, як разышліся, але выхоўваюць дзіця разам

Хрысціна: Ну вось, ён смецце ходзіць збірае [падчас гутаркі Глеб падбірае паперкі на двары і выкідае ў сметніцу. — «НН»].

Для мяне яшчэ галоўны прынцып — што б ён ні рабіў, нават калі ён не мае рацыю, не такі, як усе, ён павінен адчуваць, што мы побач. Ніякага фізічнага пакарання, ніякіх параўнанняў з іншымі дзецьмі.

«НН»: Некаторыя мамы цалкам аддаюць сябе дзіцяці, падпарадкоўваюць свой графік яму. Вы выйшлі на працу праз пару месяцаў пасля родаў. Для вас гэта поўнае пагружэнне не блізка?

Хрысціна: Пасядзеўшы ў дэкрэце абавязковыя два месяцы, пакуль я проста фізічна не магла працаваць, я зразумела, што не, гэта не маё. Цяжкавата псіхалагічна. Праца мне дапамагала адчуць, што жыццё не скончылася. Я сына вельмі люблю, але хочацца яшчэ разумець, што ты сам у сябе ёсць. Толькі ў шчаслівых бацькоў можа вырасці шчаслівае дзіця.

Акцёры Купалаўскага тэатра Хрысціна і Андрэй Дробышы — пра тое, як разышліся, але выхоўваюць дзіця разам

«НН»: Яшчэ адна тэндэнцыя — што бацька ў сям’і не толькі здабытчык, ён нароўні ўдзельнічае ў выхаванні. Як у вас?

Хрысціна: Мы ад пачатку разумелі, што калі абое бралі ўдзел у стварэнні дзіцяці, то і абое павінны браць удзел у выхаванні.

Андрэй: Гэта неяк ненапружана атрымалася. Ты не можаш інакш: гэта ж тваё дзіця, якое ты любіш, ты сам хочаш праводзіць з ім як мага больш часу. Таму не было так: «Усё, дарагая, мой час скончыўся, пакуль, цяпер сама».

Хрысціна: Для хлопчыка тата як галоўны аўтарытэт і першы чалавек, на якога ён будзе раўняцца. І для дзяўчынкі выхаванне бацькі важна таксама, бо потым яна можа адчуваць пэўныя праблемы ў асабістым жыцці, у адносінах з супрацьлеглым полам.

Акцёры Купалаўскага тэатра Хрысціна і Андрэй Дробышы — пра тое, як разышліся, але выхоўваюць дзіця разам

Пра кнігі па выхаванні, парады псіхолагаў і размову пра сэкс

Хрысціна: Першая мая кніга была «На баку дзіцяці» французскага псіхолага Франсуазы Дальто. А з апошняга — доктар Курпатаў, расійскі псіхатэрапеўт. Ён простымі словамі расказвае, што адбываецца з твам дзіцём.

Андрэй: А я глядзеў доктара Камароўскага. Першыя год-два асабіста мне ён вельмі дапамагаў. Заспакойваў як бацьку, што тыя ці іншыя працэсы ў здароўі сына нармальныя.

Хрысціна: О не, усе гэтыя раскручаныя дзядзькі — не мой фармат.

Самае галоўнае, што я для сябе засвоіла: тое, што тваё дзіця — гэта не твая маёмасць. Яно не павінна быць зручным. Гэта чалавек такі ж, як і ты. Проста ён пакуль што менш ведае і менш разумее, і твая задача — яму ўсё патлумачыць.

Таму мы ставімся да Глеба як да дарослага. Мы з ім раімся, напрыклад, калі ідзём у краму. І прыйшлі да таго, што калі пытаем, што ён хоча салодкага, то ён часам ужо кажа: нічога.

«НН»: Як вытрымаць баланс паміж свабодай і распешчанасцю?

Хрысціна: А вось тут я не ведаю.

Акцёры Купалаўскага тэатра Хрысціна і Андрэй Дробышы — пра тое, як разышліся, але выхоўваюць дзіця разам

Андрэй: Калі сын пачынае капрызіць, стараемся выслухаць яго, даведацца, у чым прычына. Любая істэрыка — гэта спроба нешта сказаць. У той жа час трэба не ісці на павадку. Спакойна тлумачым: цяпер мы не можам зрабіць тое, што ты просіш, але пазней пастараемся.

Ні ў якім разе нельга вырашаць пытанне сілай. Каб дзіця не думала, што прымяняць сілу — нармальна.

Хрысціна: Я не выкарыстоўваю спосаб «не размаўляць». Бо дзіця часам псіхуе якраз ад бездапаможнасці. Дакладна не для таго, каб падарваць вам нервы. Я даю сыну магчымасць пракрычацца і супакоіцца. Трэба абняць і растлумачыць, што істэрыка не працуе. Калі не ўдаецца, то ён адпраўляецца ў свой пакой. Навучыцца пабыць з самім сабой — вельмі патрэбная штука.

«НН»: У колькі гадоў трэба пачынаць з дзіцём сур’ёзныя размовы — пра шкоду наркотыкаў, бяспечны сэкс?

Хрысціна: Усё так змяняецца хутка, што я баюся толькі аднаго — што я пачну размову, а ён ужо пагаварыў пра гэта з кімсьці. І добра, калі проста пагаварыў. Мне здаецца, выхаванне дзіцяці — гэта такі працэс, дзе няма агульных правілаў, усё вельмі індывідуальна.

Мне важна да падлеткавага ўзросту наладзіць нейкі кантакт. Я ведаю, што ён не будзе маім сябрам — сябры гэта іншае, — але я буду спрабаваць выбудаваць даверлівыя адносіны. Каб ён у цяжкі момант прыйшоў і спытаў: «Мама, вось такая вось херня. Падкажы».

Акцёры Купалаўскага тэатра Хрысціна і Андрэй Дробышы — пра тое, як разышліся, але выхоўваюць дзіця разам

Раней бацькі не ўздымалі гэту тэму. Мне брат са стрыечнай сястрой падкінулі кніжку: памятаю, мне было 8 гадоў і я, седзячы пад сталом, яе чытала. Гэта, канечне, ранавата.

Але які ўзрост адпаведны, не ведаю. У некага ў 12—13 гадоў наступае момант сэксуальнага выспявання, а ў кагосьці бліжэй да 20.

«НН»: Якія выклікі перад сучаснымі бацькамі ўзнікаюць?

Андрэй: Я лічу, што інтэрнэт. Вось сын, пачынаючы са школы, залезе ў сеціва і будзе глядзець усё: і добрае, і дрэннае, і праўду, і няпраўду.

Пакуль планшэтаў і тэлефонаў у яго жыцці няма.

Пра татаў і мам, якімі не хочацца быць

Хрысціна: Мяне пужаюць мамы-істэрычкі. Такія (павышаным голасам): «Прыйшоў, сеў, сандалі зняў, не раві!» І дзіця не паспявае нават уцяміць, што такое.

На Кастрычніцкай часта назіраеш жанчын. Заходзяць у кафэ, адзін лук на дваіх, «глядзіце, гэта мая дачка». Дзіця становіцца аксэсуарам. Калі б яна купіла торбачку Gucci, то таксама было б добра, але сёння дзіця. Гэта проста кашмар — мне шкада малых.

Мы часта ходзім на кастынгі, і бывае, што сутыкаешся з дзецьмі-акцёрамі. Іх бацькі — самыя, здаецца, лютыя. Я такіх толькі ў чарзе ў дзіцячай паліклініцы сустракала. А дзеці як дрэсіраваныя жывёлінкі. Яны ўмеюць правільна стаяць, правільна ўсміхацца, гаварыць завучаны тэкст. Гэта жахліва.

Андрэй: Ці, ведаеце, такія таткі: «Ну чо, здарова. Мужы-ы-ык. Пельмені, футбол, дзевачкі-дзевачкі, падабаецца?» Вось кім бы не хацелася быць.

Акцёры Купалаўскага тэатра Хрысціна і Андрэй Дробышы — пра тое, як разышліся, але выхоўваюць дзіця разам

А яшчэ ж ёсць такія бацькі, якія занадта перастрахоўвацца: «Не ідзі туды, куды ты палез, ты ж упадзеш!» Не трэба абмяжоўваць дзіця ў спазнанні свету. Да ўсяго, што не пагражае яго жыццю, сын мае доступ.

Хрысціна: Я, напрыклад, вельмі любіла гуляцца з запалкамі ў дзяцінстве.

Што зрабіў мой бацька? Ён проста даў мне запаленую запалку і сказаў: трымай, колькі хочаш. І я трымала, пакуль яна не апякла мне пальцы. Затое я зразумела на ўсё жыццё, што гэта не цацка. Праўда, дагэтуль газавых пліт баюся, але гэта няхай (смяецца).

Глеб, калі быў зусім маленькім, захацеў пакаштаваць пясок. Ну мы дазволілі: раней ці пазней ён гэта зробіць. Набраў лапатку. Кажу: «Смачна?» — «Не». З тых часоў і не есць. Кулічыкі толькі робіць.

«НН»: Ад некаторых бацькоў можна пачуць, што дзіця цяпер — гэта неймаверны цяжар.

Андрэй: Ну так. Раней дзеці былі самі па сабе, а цяпер мы займаемся імі ўвесь час.

Хрысціна: А мне здаецца, цяжка параўноўваць, бо розныя часы і рознае стаўленне да выхавання. Я ўпэўнена, што нашы бабулі ці дзядулі, калі б убачылі, як мы займаемся Глебам, пакруцілі б пальцам ля скроні. У іх проста не было столькі часу.

Тут такая штука (пра яе таксама пісала Франсуаза Дальто): мы толькі цяпер пачынаем вучыцца, што такое адносіны са сваім дзіцём. Цяпер, калі ў нас ёсць умовы для таго, каб дзіця ела, спала, у яго быў свой пакой, ужо можна засяродзіцца на тым, як з ім размаўляць.

У нашай сям’і, напрыклад, проста было не прынята казаць, што мы любім адзін аднаго.

Андрэй: А ў нас, наадварот, рабілі гэта вельмі часта. У мяне ў сям’і дагэтуль трэба патэлефанаваць бацькам, сказаць, што я іх люблю.

Хрысціна: Вось таму вы жылі ў Германіі, а мы тут (усміхаецца). У мяне такая патрэба — каб мама сказала, што мяне любіць, — з’явілася толькі пасля 20 гадоў. А сыну мы 20 разоў на тыдзень гаворым, што любім яго, лепш лішні раз паўтару, але хачу, каб ён гэта ведаў.

Акцёры Купалаўскага тэатра Хрысціна і Андрэй Дробышы — пра тое, як разышліся, але выхоўваюць дзіця разам

Мне здаецца, што тую любоў, якую дзіця своечасова не атрымае ад бацькоў, яно не атрымае больш нідзе і ніколі, і гэтая патрэба будзе існаваць і адчувацца.

Пра сітуацыі, калі бацькі больш не могуць заставацца разам

Хрысціна: Мы цяпер, па пэўных абставінах, жывем асобна, але выхоўваем дзіця разам. І гэта адно з галоўных адрозненняў нашага пакалення. Мае бацькі, напрыклад, так і не разышліся, хоць хацелі. Бо так было прасцей: і з фінансавага боку, і з маральнага. Усе лічылі, што так лепей для дзяцей — бацькі пакутуюць, затое ўсе разам.

Думаю, дзесьці па досведзе маіх бацькоў было прынята рашэнне, што лепш мы будзем любіць сына, але не ствараць яму пакуты, каб ён не жыў у гэтай атмасферы. Мне здаецца, дзіця заўсёды адчувае такія моманты.

Андрэй: Калі вельмі напружаныя адносіны ў бацькоў, але яны вымушаны жыць разам, гэта яшчэ больш абвастрае сітуацыю.

Хрысціна: Як быццам ты ствараеш карцінку: глядзі, сынку, як у нас усё добра. А на падтэкстах ужо нерв аголены. Дзеці адчуваюць больш, чым бачаць.

Мы раз на тыдзень, на два сустракаемся ўсе разам, кудысьці ходзім.

Андрэй: Я часта забіраю Глеба да сябе. Робім так, каб ён разумеў, што у яго ёсць і тата, і мама, і абое яго любяць.

Акцёры Купалаўскага тэатра Хрысціна і Андрэй Дробышы — пра тое, як разышліся, але выхоўваюць дзіця разам

Фота Волі Афіцэравай