Хто баіцца, у таго ўваччу дваіцца

22

Пераважна праблемных – людзі пішуць пра ўсё большую кватэрную плату, якую ледзь-ледзь удаецца наскрэбці з мізэрнай пенсіі, пра адсутнасць дзіцячых пляцовак у дварах і непрыхаваныя “каруселі” на выбарчых участках, пра несправядлівасць судовых выракаў і абмен пашпартоў…

Здавалася б, ёсць выканкамы, сельсаветы і жэсы, дзе наведнікаў ледзь не з хлебам-соллю павінна сустракаць “адно акно” і г.д. Але многія людзі ўсё роўна звяртаюцца ў газету, для іх “Народная Воля” – і выканкам, і сельсавет, і жэс, і загс, і бюро даведак, і адразу штук пяць міністэрстваў.

Вось і нядаўна рэдакцыя атрымала ліст ад адной пенсіянеркі. Пенсіі на пражыццё не хапала, і яна, падшукаўшы кватарантаў, пераехала са сваёй аднапакаёўкі да дачкі. Прычым камунальныя плацяжы засталіся за гаспадыняй. Якое ж было яе здзіўленне, калі ў чарговай плацежцы яна пабачыла суму 390 рублёў – калі нават усю пенсію аддаць, дык і то не хопіць. Жанчына звярнулася ў разлікова-даведачны цэнтр, дзе ёй патлумачылі, што паводле прынятага нядаўна закона за ацяпленне здаванай унаймы кватэры бярэцца плата ў шасцікратным (!) памеры. Такім чынам атрымалася як у той прыказцы: што зарабіў, тое і сцерабіў.

Здавалася б, пенсіянерка – не прадпрымальнік-спрытнюга, які ў розны час панабудоўваў кватэр і цяпер загарае круглы год на Канарах, атрымліваючы прыбыткі ад арандатараў. Жанчына здала сваю адзіную кватэру, каб выжыць. Каб мець нейкі дадатак да пенсіі ды не вохкаць над цэннікамі ў краме і аптэцы. Але для дзяржавы няма розніцы, домаўласнік вы ці нямоглы пенсіянер. З усіх спагнанне аднолькавае. Як кажуць у народзе, хто арэ, хто барануе – усіх доля параўнуе. Каб жа доля параўняла і пенсіі – тых, хто сёння ледзь выжывае, і тых, хто такія разумныя законы прымае! Тут, відаць, мы ўраўнілаўкі не прычакаем ніколі.

Але найбольш мяне ўразіў у лісце пенсіянеркі подпіс. Дакладней, яго адсутнасць: “Адраса не пішу і прозвішча таксама. Баюся. Н.І.” І вось гэтае “баюся” гучыць як дыягназ. Каго і чаго вы баіцеся, шаноўная Н.І.? Таго разлікова-даведачнага цэнтра, які прысылае вам плацежкі? Суседкі, якая, пазайздросціўшы вашаму прыработку, паб’е вокны ў здаванай кватэры? Рэдактара “Народнай Волі”, да якога вы тым не менш звяртаецеся як да апошняй інстанцыі?

Дарэчы, не толькі пенсіянерка Н.І. з-за незразумелай боязі даслала нам фактычна ананімку. Бязадрасныя і бясподпісныя лісты ў рэдакцыйнай пошце – не рэдкасць. А раптам, а хтосьці, а штосьці, а камусьці…

Мы сталі баяцца ўсяго. Мы баімся праслухоўвання – я ледзь не штодня чую ў слухаўцы: “Гэта не тэлефонная размова”. Мы баімся скарыстацца дадзеным нам канстытуцыйным правам размаўляць па-беларуску паўсюль, у тым ліку ў рознага кшталту дзяржустановах. Мы баімся самага дробнага начальніка, не кажучы ўжо пра начальніка вярхоўнага, якога гатовы надзяліць непагрэшнасцю Папы Рымскага, калі ён выступае ex cathedra. Мы баімся прызнацца сабе, што мы – баязлівыя. За сем прамінулых гадоў я прачытаў дзясяткі тэкстаў пра гераічную Плошчу-2010, пра тое, як “дзясяткі тысяч пратэстоўцаў выйшлі, не пабаяліся” і г.д. Насамрэч усе тыя тысячы замаўчалі, калі пачаліся суды над найбольш актыўнымі…

Можна патлумачыць назапашаны ў нашай крыві страх стагоддзямі падняволенага існавання, 1937-м годам, які пакінуў на нашай зямлі вечны напамін пра сябе – Курапаты. Рацыя тут ёсць. Але як чалавек мусіць па кроплі выціскаць з сябе раба, так і мы павінны выціскаць з сябе ген страху. Бо ён мае здольнасць самаразмнажацца ў нашай запалоханай душы. Як тая бяскрыўдная снежка, што кацілася з гары і неўзабаве бязлітаснай лавінай накрыла цэлую вёску.

Нядаўна я ўключыў БТ і пабачыў на экране знаёмага пісьменніка, які без відавочных падказак вядоўцы, самахоць расказваў пра тое, як сітуацыя дзвюхмоўя спрыяе росквіту беларускай літаратуры, якая, дзякуючы клопату дзяржавы, існуе ледзь не ў аранжарэйных умовах. Праз два дні сустрэў таго знаёмца ў сталічнай кнігарні “Светач”. Моўчкі ўзяў яго за рукаў і завёў у закутак, дзе стаялі некалькі стэлажоў з беларускімі кнігамі – у атачэнні сотняў (!) стэлажоў з рускамоўнай літаратурай. “Гэта росквіт?” – пытаюся. “Што ты ад мяне хочаш, я ж працую ў дзяржустанове”.

Дзяржслужба стала ў нас апраўданнем хлусні. Так атрымліваецца.

У Максіма Гарэцкага ёсць апавяданне пад назвай “Дурны настаўнік”. Там настаўніка-атэіста вясковыя падшыванцы дражняць: “Плюнь на царкву – дам бублік”. І той пляваў, і атрымліваў “бублік”. Сёння падобных “настаўнікаў”, якія з-за боязі не атрымаць свой “бублік” гатовы назваць чорнае белым, а рыдлёўку далакопа – рыштункам клапатлівага садоўніка, у нас хоць адбаўляй.

У 1942 годзе ў пражскую кватэру Ларысы Геніюш заявіліся два нямецкія афіцэры і прапанавалі propagandе machen (рабіць прапаганду). Паэтка рашуча выгнала іх прэч, рызыкуючы трапіць у канцлагер. Чым сёння рызыкуюць “майстры пяра” на дзяржслужбе? Дабрабытам? Месцам у чарзе да варштата Скарыны? Пагадзіцеся, Асвенцым і квартальная прэмія – рэчы несувымерныя.

Прырода беларускага страху выдатна паказана ў аповесці Уладзіміра Караткевіча “Дзікае паляванне караля Стаха” (невыпадкова Стах і страх успрымаюцца як словы-блізняты, як сэнсавыя сінонімы). Памятаеце – палац Яноўскіх пасярод балота (мы ж – людзі на балоце), з якога па начах прыходзіць дзікае паляванне. І ўся ваколіца да здранцвення запалохана тым Стахам-страхам. Але нездарма кажуць: хто баіцца, у таго ўваччу дваіцца. Насамрэч, грозная кавалькада таго палявання аказалася зборняй пудзілаў, якімі ўмела маніпуляваў адзін (сам баязлівы) чалавек.

Тое дзікае паляванне скача па Беларусі і дагэтуль. Дзесьці дарогу яму мосціць улада (застрашанымі кіраваць прасцей), але часцей тыя збуцвелыя пудзілы “падсаджваем на коней” мы самі. Каб потым чуць пад вокнамі страхотлівы тупат і прасіць дапамогі – ці то ў нейкага сучаснага бясстрашнага пана Беларэцкага, ці то ў рэдакцыі “Народнай Волі”, ці то ў Дзеда Мароза, які стукне аб падлогу чарадзейным посахам – і растануць сняжынкамі на шыбе ўсе нашы праблемы.

Не растануць. Трэба самім навучыцца іх вырашаць – без боязі і спадзявання на памочніка-збаўцу. Паўтараючы, як прышчэпку ад страху, народную мудрасць: хто баіцца, у таго ўваччу дваіцца.

Поделиться ссылкой: