“Гэта нагадвала абарону Брэсцкай крэпасці”. Пра апошнюю крэпасць Расійскай імперыі

24

Спецыяльна для гэтай крэпасці пачалося ўзвядзенне Краснасельскага завода пад Ваўкавыскам, бо першапачаткова бетон прывозілі ажно з Наварасійска, што ў разы павышала выдаткі.

Пра гэтыя і шматлікія іншыя факты з гісторыі крэпасці, пра якую амаль нічога не ведаюць нават самі гродзенцы, прыпісваючы яе з’яўленне генерал-лейтэнанту Дзмітрыю Карбышаву, распавёў Аляксандр Семянчук, адзін з аўтараў выдання “Скрозь пажары сусветных войны: пуцяводнік з І-га па V-ы фарты Гродзенскай крэпасці”. Сустрэча, якая адбылася ў Гродзенскай гарадской бібліятэцы імя А. Макаёнка, сабрала поўную залю.

Аляксандр Семянчук правёў віртуальную экскурсію па найцікавейшых з захаваных фартоў Гродзенскай крэпасці.

Форт № 1, в. Загараны.

Летам 1944 года з мэтаю вызвалення горада Гродна праз Нёман пераправілася частка чырвонаармейцаў. Але ім супрацьстаялі часткі нямецкай дывізіі СС “Мёртвая галава”.  Частка савецкіх вайскоўцаў дабралася да в. Загараны, дзе заняла форт № 1. Аляксандр Семянчук адзначае: “Гэта нагадвала абарону Брэсцкай крэпасці”. Тут загінулі больш за 100 чалавек. Салдатывыбіралі смерць, а непалон. Нават з’яіліся надпісы: “Мы паміраем, але не здаемся”. У пасляваенны час загінулых перазахавалі ў Сапацкіна. Алезусім нядаўна былі знойдзеныя парэшткі яшчэ аднаго вайскоўца і мясцовы жыхар вёскі Загараны зрабіў за ўласны кошт невялікі помнік па ім.

Форт № 2, в. Навумавічы.

Гэта самы вядомы форт, мае вельмі добры стэнд, добрыя дарожкі.Знаходзіцца пры дарозе да Аўгустоўскага каналу.

Форт вядомы абаронай не столькі ў першую, колькі ў другуюсусветную вайну. Менавіта тут растрэльвалі мірных жыхароў з Гродна – з гетта, а таксама з бліжэйшых гарадоў, напрыклад, з горада Ліпска. Тут растраляны заснавальнік гродзенскага заапарка Ян Каханоўскі, а таксама жыхарка горада Ліпска Марыя Бярнадская, якая замяніла сабой цяжарную нявестку, была прылічана папай Рымскім Іаанам Паўлам ІІ да ліку святых.Немцы, каб схаваць свае злачынствы, у 1944 годзе парэшткі людзей спальвалі.

Паміж першым і другім фартом маецца апорны пункт даўжынёй у 100 м. За яго ў лютым 1915 года разгарэлася змаганне. У выніку загінулі 3 000 рускіх салдат, пахаваныя на полі побач. Іх парэшткі былі выяўленыя нядаўна.

Форт № 3, в. Лабна-Агароднікі

Яго будавалі тры вайсковыя інжынеры, што адлюстравалася ў яго формах. Адзін з самых таямнічых фартоў з доўгай падземнай галерэяй, пад якой пачалі ўзводзіць паддземныя памяшканні для салдат, але з-за распачатай першай сусветнай вайны так і не паспелі іх скончыць.

Форт № 4, в. Стрэльчыкі

Адзіны захаваны форт. Яго будаваў вайсковы інжынер Георгій Шмагайлаў, які пасля вайны з’ехаў у Парагвай. Аўтары пуцяводніка здолелі знайсці звесткі пра Шмагайлава, знайшоўшы кантакты ў Парагваі. Як высветлілася, Шмагайлаў – вельмі шануемы ў Парагваі чалавек, ганаровы грамадзянін гэтай краіны, магіла якога добра даглядаецца. Аляксандр Семянчук сказаў: “Ён пабудаваў у Парагваі больш, чым да гэтага самі парагвайцы”.

Форт № 5, в. Гневяншчына

Адзіны несіметрычны форт. У жніўні 1915 года за яго разгарэліся баявыя дзеянні. Але паколькі з форта была вывезена артылерыя, то вынік, пры пераўзыходзячых сілах праціўніка, быў зразумелы.

Аляксандр Семянчук падкрэсліў вялікі турыстычныпатэнцыял Гродзенскай крэпасці, уліваючы бязвізавы рэжым для кароткачасовых вандровак замежнікаў у Беларусь. Таму і з’явіўся гэты пуцяводнік, каб падштурхнуць зацікаўленасць да аднаго з самых таямнічых аб’ектаў на тэрыторыі Беларусі.

Выданне пуцяводніка прафінансаваў прадпрымальнік Юрый Мілеўскі: “Гэты праект датычыць гістарычных каштоўнасцей майго любага горада Гродна, і паколькі аўтары гэтай кнігі з’яўляюцца лепшымі знаўцамі фартыфікацый Гродзенскай крэпасці, то я палічыў за гонар прыняць удзел у гэтым праекце”.

“Гэта нагадвала абарону Брэсцкай крэпасці”. Пра апошнюю крэпасць Расійскай імперыі

“Гэта нагадвала абарону Брэсцкай крэпасці”. Пра апошнюю крэпасць Расійскай імперыі

Аляксандар Семянчук падпісвае кнігу чытачу. Фота аўтара

Поделиться ссылкой: