У той дзень я быў вядучым эфіру. На адкрыцьцё праграмы быў патрэбны нейкі кароткі прынагодны матэрыял, усяго дзьве-тры хвіліны.

Я пазваніў пісьменьніку ў Нямеччыну, дзе ён тады жыў, і папрасіў коратка пракамэнтаваць 61-ю гадавіну пачатку вайны. Я думаў, што Васіль Уладзімеравіч раскажа пра сваю украінскую эпапэю першых ваенных месяцаў. Будучы пісьменьнік тады знаходзіўся ў Сумскай вобласьці Ўкраіны, дзе зьбіраўся паступаць у індустрыяльны інстытут. Сярод іншага, Быкава-юнака тады ледзь не расстралялі як нямецкага дывэрсанта…

Быкаў згадзіўся на інтэрвію, але калі я ўключыў мікрафон, нечакана загаварыў не пра 22 чэрвеня і першыя месяцы вайны, а пра перамогу 1945 году і яе наступствы. Гэта сьведчыць пра тое, што ён да апошніх дзён пакутліва разважаў пра вынікі вайны і тую несправядлівасьць, зь якой лёс абышоўся з нашым народам.

Вось тыя кароткія Быкаўскія развагі цалкам:

«22 чэрвеня — невясёлая дата, чорная лічба календара. Для ўсяго чалавецтва, але для нас асабліва. Трохі нават дзіўна — столькі год, а ўсё помніцца. Найбольш, аднак, тымі, хто стаўся ахвярай — нашымі народамі, што на ўсход ад Нямеччыны. Немцы, як я зразумеў, хацелі б гэтую дату як мага хутчэй забыць. І гэта іх права, бо яны пацярпелі паразу. Параза, як вядома, малапрыемная рэч.

Але гісторыя парадаксальная па сваёй сутнасьці. І так сталася ў часе, што пераможцы і пераможаныя нібы памяняліся ролямі. Яны — бы пераможцы, а мы — сапраўды пераможаныя, бо бедныя і зьняважаныя.

Чаму так? Але гэта пытаньне для нас. Немцы на яго даўно адказалі. А мы не навучаныя разважаць гэткім чынам, мы задавольваемся старэчай эўфарыяй ад даўняй перамогі, якая на справе ёсьць перамога ня нашая.

А чыя — во гэта таксама пытаньне, на якое наша грамадзкая думка дагэтуль ня мае выразнага адказу. Можа баімося? Ці гэткія дурні, што не разумеем? Ці нам не даюць зразумець…

Але ж зразумець — ужо палова шляху да ісьціны. Відаць, другую палову суджана прайсьці ня нам. І тое крыўдна і балюча, асабліва 22-га чэрвеня».

***

Сяргей Абламейка нарадзіўся ў Менску. Скончыў гістарычны факультэт БДУ. Працаваў сьлесарам на МАЗе, выкладаў гісторыю ў школе, быў навуковым супрацоўнікам Музэю народнай архітэктуры і побыту, пасьля Скарынаўскага цэнтру. Пісьменьнік, гісторык, журналіст.