Алена ЗАХАРАНКА: Няма такога злачынства, якое нельга раскрыць!

5

Сям’я Юрыя Захаранкі ўжо 14 гадоў жыве ў Нямеччыне — удава экс-міністра і яго дзве дачкі ў 2000 годзе атрымалі там палітычны прытулак. Пра тое, як склалася іх жыццё на чужыне, «Народнай Волі» распавяла старэйшая дачка Захаранкі Алена.

— Не скажу, што мы моцна тут шчаслівыя, – прызнаецца Алена. — Кошкі скрабуць на душы… Тут вельмі цяжка жыць замежнікам. Самая вялікая праблема — працаўладкаванне. Нават карэнныя немцы не заўсёды могуць знайсці сталую работу, што ўжо казаць пра тых, хто нарадзіўся ў краінах былога СССР… Як правіла, тут гэта людзі іншага гатунку. Трывалага грамадскага становішча ў нас да гэтага часу няма: то ў адным месцы працуеш, то ў іншым падпрацоўваеш…

– А ў матэрыяльным плане як? Прыходзіцца сябе абмяжоўваць?

— На жыццё хапае, тут з голаду памерці не даюць. Але прыходзіцца мірыцца з нізкім сацыяльным статусам.

– Вы зараз дзе працуеце?

— Пакуль нідзе. Пішу заявы, шукаю вакансіі. Пару разоў мне адмовілі быццам бы з-за таго, што размаўляю з акцэнтам, часам іншыя прычыны агучваюць. Але нічога страшнага няма, мы да гэтага ўжо прывыклі.

Вы сталі грамадзянкай Германіі?

— Так. І я, і сын атрымалі нямецкае грамадзянства. Мама не хоча мяняць пашпарт, ды ў яе і няма асаблівай неабходнасці. Гэта ў мяне расце дзіця, і яно плануе кімсьці стаць у гэтым грамадстве, чагосьці дасягнуць. А без нямецкага пашпарта гэта практычна немагчыма. Тым больш што Кірыл у будучыні хоча працаваць у паліцыі, а туды не бяруць замежнікаў.

Колькі яму ўжо гадоў?

— Амаль 16. Ён яшчэ ў чатыры гады заявіў, што будзе паліцэйскім.

– А як справы ў вашай сястры Юліі? Яна, дарэчы, далёка ад вас з мамай жыве?

— Не, у 10–15 хвілінах язды на машыне. Але часцей за ўсё мы ездзім на ровары — тут гэта вельмі распаўсюджана. Юля выхоўвае сына. Дарэчы, усе адзначаюць, што Дзяніс як дзве кроплі вады падобны на свайго дзеда Юрыя Захаранку. І ён сам кажа: «Так, падобны, толькі ў мяне вусоў пакуль няма».

Нейкіх глабальных падзей у нашым жыцці не адбываецца. Адным словам, пахваліцца асабліва няма чым. З Беларусі нам ніхто не дапамагае і нават не тэлефануе. Ды і пра што гаварыць? Усе ўспаміны аб радзіме і мінулых падзеях толькі ўзмацняюць боль. Шчыра кажучы, мне нават цяжка мець зносіны з бабуляй, а ўжо пры сустрэчы, напэўна, сэрца можа разарвацца…

Ульяна Рыгораўна моцны чалавек. І, здаецца, да гэтага часу верыць, што яе сын вернецца.

— Так, вера дапамагае ёй жыць. Але мы з ёй на гэтую тэму стараемся не гаварыць, хоць і стэлефаноўваемся амаль кожны дзень.

Лена, а вы не шкадуеце, што калісьці прынялі рашэнне зехаць з Беларусі?

— Не ведаю, што магло нас чакаць, калі б засталіся ў Мінску… Няма ніякіх гарантый, што наша жыццё было б бяспечным.

– Калісьці вы казалі, што будзеце жыць у Германіі да тых часоў, пакуль у Беларусі не зменіцца ўлада. Калі раптам на маючых адбыцца прэзідэнцкіх выбарах зменіцца кіраўнік дзяржавы, вернецеся?

— Не зменіцца, я ў гэтым упэўнена. Таму ў нас няма надзеі ў бліжэйшы час вярнуцца ў Беларусь. І ў нас такое становішча, калі… Ты ўжо асабліва не ўяўляеш, які свет стаў там, адкуль ты даўно з’ехаў, а тут ты не прыжыўся…

– Як спраўляецеся з гэтым няпростым псіхалагічным станам?

— Стараемся не губляць сувязь з Беларуссю. У нас ёсць інтэрнэт, мы чытаем прэсу, адсочваем навіны…

– Я не так даўно размаўляла з Людмілай Карпенка, і мне падалося, што яна з большым аптымізмам глядзіць на жыццё. Дзеці Карпенкі змаглі пацвердзіць свае дыпломы за мяжой, цяпер працуюць, у іх атрымалася больш-менш адаптавацца…

— Яны маральна мацнейшыя за нас. А мы вельмі сентыментальныя, да гэтага часу цяжка ўспамінаем і рэагуем на мінулыя падзеі. Гэта як хранічная хвароба, якая перыядычна абвастраецца…

Лена, вы, напэўна, забралі з сабой нейкія сямейныя альбомы. Часта іх пераглядаеце?

— Так, у мяне ёсць фатаграфіі, нават сякія-такія медалі бацькі, яго дыпломы. А яшчэ механічны гадзінік, які ўжо даўно не ідзе… Мы ўсё гэта захоўваем у шафе на асобнай паліцы. Але, шчыра кажучы, зазіраем туды нячаста. На ўсё гэта можна глядзець хіба што пад наркозам, таму што вельмі балюча…

– А ці існуюць нейкія архівы Юрыя Захаранкі? Ён жа, напэўна, захоўваў нейкія дакументы, нешта запісваў…

— Не ведаю нават. Усё, што засталося, ужо, відаць, ніякай каштоўнасці не мае. Сейф у доме адчынялі без нас.

– Як гэта без вас? Перад адездам не было магчымасці ўсё забраць з сабой?

— Справа ў тым, што мы не планавалі заставацца ў Германіі назаўжды. У нас быў зваротны білет, мы ехалі ўсяго на 7 дзён. Нас як ахвяр рэжыму запрасілі на канферэнцыю, мы павінны былі расказаць аб сітуацыі ў Беларусі. І ўжо ў Германіі нам паведамілі, што вяртацца небяспечна, заведзена крымінальная справа. І мы толькі тут даведаліся, што наша жыццё кардынальна мяняецца…

А што з мінскай кватэрай, у якой вы калісьці жылі?

— Усё ж на бацьку аформлена, а яго так і не прызналі памерлым…

У верасні, як я разумею, завяршаецца тэрмін расследавання крымінальнай справы. Можа, тады і прызнаюць?

— Я ў гэта мала веру. А зноў ініцыяваць разгляд гэтага пытання мы самі не здолеем. Нават не ўяўляю, як гэта адсюль зрабіць, з чаго пачаць. Калі хтосьці дапаможа — будзем удзячныя.

– Да вас даходзяць нейкія афіцыйныя весткі аб тым, як ідзе следства?

— Адпіскі аб тым, што тэрмін расследавання крымінальнай справы зноў прадоўжаны, рэгулярна атрымлівае наша бабуля. На той паперчыне літаральна два сказы…

– Лена, вы верыце, што некалі ўсё ж стане вядома, што здарылася з вашым бацькам?

— Веру. І хацелася б дажыць да гэтага часу… Мне здаецца, што тыя, хто ведае ўсе падрабязнасці, хто быў задзейнічаны ў ліквідацыі бацькі, павінны былі дзесьці пакінуць нейкую інфармацыю — нават у мэтах уласнай бяспекі. Ясная справа, што цяпер ніхто ні пра што гаварыць не будзе. Але я ўпэўнена што рана ці позна гэта здарыцца… Няма такога злачынства, якое нельга раскрыць!

Праўда, баюся нават падумаць аб тым, што прыйдзецца прысутнічаць на судах, дзе будуць падрабязна, ва ўсіх дэталях расказаць пра тое, як забівалі бацьку. Не ведаю, якое сэрца і псіхіка гэта змогуць вытрымаць…

Як вы звычайна праводзіце 7 мая — дзень, калі тата не вярнуўся дадому? Ходзіце ў царкву, ставіце свечкі?

— Усе слёзы выліліся з самага пачатку. Першыя тыдні мы з мамай проста поўзалі па падлозе і аралі. Потым было ціхае маўчанне… Але арганізм усё роўна рэагуе на нейкія рэчы. Напрыклад, едзеш у аўтобусе і адчуваеш пах парфумы, вельмі падобны на той, якім карыстаўся бацька. Або заўважаеш у незнаёмых людзях жэсты бацькі, чуеш нейкія фразы, якія ён любіў ужываць, — гэта такія дробязі, ад якіх нікуды не дзенешся.

Яшчэ мне часам сніцца бацька. Спачатку прыходзіў у снах кожны дзень: нешта дыктаваў, раіў, дапамагаў. Часам бачыла яго ў форме генеральскай — сядзеў за сталом…

А ведаеце, за дзень да выкрадання бацька прачнуўся ад нейкага кашмарнага сну. Яму ўвогуле рэдка калі сніліся сны, а тут ён прама ўскочыў з ложка і стаў адганяць кажана — быў упэўнены, што ён пераследуе яго ў рэальнасці. Гэта было як прадчуванне, прадвесце, што здарыцца нешта кепскае…

Бацьку не пахавалі як належыць, не адпелі. Мы нават не дакрануліся да яго апошні раз, не ўбачылі, што ён сыходзіць у зямлю. Мне здаецца, ён да гэтага часу і не на небе, і не на зямлі…

ШТРЫХ ДА ТЭМЫ

Не так даўно ў Беларусі выйшаў біяграфічны даведнік “Камісары і генералы органаў унутраных спраў і ўнутраных войскаў Беларусі”. У кнізе сабраны імёны і кароткія біяграфіі абсалютна ўсіх вышэйшых афіцэраў органаў унутраных спраў і ўнутраных войскаў Беларусі, а таксама выхадцаў з іх, якія сталі генераламі і зрабілі кар’еру ў МУС, а таксама іншых сілавых ведамствах і нават краінах. Аформлена кніга вельмі прыстойна, пра кожнага — кароткі аповед, у некаторых у біяграфіях пазначаны не толькі прычыны адстаўкі, але і цяперашняе месца работы. Усе героі — з фотаздымкамі. Прычым генералаў быццам бы не дзялілі на сваіх і чужых — ёсць у кнізе нават невялікі аповед пра таго ж Мечыслава Грыба і іншых. Маецца ў даведніку і згадка пра Юрыя Захаранку.

«З усіх, хто стаў у органах унутраных спраў рэспублікі камісарамі і генераламі, пасля толькі двое — камісар міліцыі 3-га рангу Л.С.Сямёнаў (у 1955 годзе) і генерал-маёр унутранай службы Ю.М.Захаранка (у 1996 годзе) — былі пазбаўлены гэтых спецыяльных званняў і не адноўлены ў іх», — адзначае ўкладальнік кнігі Усевалад Грыняк.

Ні падрабязных біяграфій, ні партрэтаў Сямёнава і Захаранкі ў генеральскім даведніку няма.

Зрэшты, добра, што хоць адным радком успомнілі: быў такі генерал у гісторыі Беларусі…

З архіва

Юрый Захаранка нарадзіўся 4 студзеня 1952 года ў вёсцы Васілевічы Рэчыцкага раёна Гомельскай вобласці. Скончыў Валгаградскую вышэйшую школу МУС СССР у 1977 годзе, Акадэмію МУС СССР у 1987 годзе.

Тэрміновую службу праходзіў на Балтыйскім флоце.

Працаваў следчым у Светлагорску, Гомелі, начальнікам следчага аддзела, намеснікам начальніка ўпраўлення ўнутраных спраў Гомельскага аблвыканкама (19771991), намеснікам начальніка Міжрэгіянальнага ўпраўлення па барацьбе з арганізаванай злачыннасцю МУС СССР (1991– 1992), начальнікам Следчага ўпраўлення, затым Следчага камітэта МУС Беларусі (1992-1994), міністрам унутраных спраў Рэспублікі Беларусь (28 ліпеня 1994 г. – 16 кастрычніка 1995 г.).

Удзельнічаў у апошнім зездзе КПСС. Быў у камандзе Аляксандра Лукашэнкі падчас прэзідэнцкіх выбараў 1994 года.

28 ліпеня 1994 года ўказам А.Лукашэнкі прызначаны міністрам унутраных спраў Рэспублікі Беларусь. 5 жніўня 1994 года атрымаў званне генерал-маёра унутранай службы. 16 кастрычніка 1995 года адпраўлены ў адстаўку з пасады міністра ўнутраных спраў. 16 красавіка 1996 года ўказам А.Лукашэнкі за грубае фінансавае парушэнне і хібы ў працы паніжаны ў званні да палкоўніка міліцыі і звольнены з МУС.

У лютым 1998 года ўвайшоў у склад Нацыянальнага выканаўчага камітэта, створанага апазіцыяй, быў старшынёй Камітэта па бяспецы. Зяўляўся членам Нацыянальнага камітэта АГП.

Знік без вестак 7 мая 1999 года. Паводле афіцыйнай версіі, гэта здарылася ўвечары ў раёне вуліцы Жукоўскага ў Мінску. Юрый Захаранка быў выкрадзены з ужываннем гвалту неўстаноўленымі асобамі і вывезены на легкавым аўтамабілі ў невядомым накірунку. Па факце знікнення экс-міністра ўнутраных спраў крымінальная справа была ўзбуджана 17 верасня 1999 па артыкуле «Наўмыснае забойства». Паводле слоў сведак, якіх удалося выявіць, Захаранку гвалтоўна запіхнулі ў машыну чатыры чалавекі без масак.

Расследаванне справы пакуль падоўжана да верасня 2014 года.


Няма запісаў для адлюстравання